{"id":607,"date":"2025-02-20T15:24:34","date_gmt":"2025-02-20T15:24:34","guid":{"rendered":"https:\/\/via-veritatis.org\/?p=607"},"modified":"2025-02-25T14:28:59","modified_gmt":"2025-02-25T14:28:59","slug":"sanatorium-pod-klepsydra","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/via-veritatis.org\/?p=607","title":{"rendered":"XSI\u0118GA BRUNONA SCHULZA"},"content":{"rendered":"\n

Rok 2022 zosta\u0142 ustanowiony rokiem Brunona Schulza w Polsce. Nasza realizacja nawi\u0105zuje do kultowej ekranizacji Wojciecha Hasa z roku 1973. Zaanga\u017cowali\u015bmy Jana Nowickiego – w\u00f3wczas odtw\u00f3rcy g\u0142\u00f3wnej roli w “Sanatorium pod klepsydr\u0105<\/em>“. Muzyk\u0119 do tamtego arcydzie\u0142a skomponowa\u0142 Jerzy Maksymiuk, kt\u00f3ry tak\u017ce wyst\u0119puje w naszym filmie – jednak w nieco innej roli.<\/p>\n\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n

Fotos z filmu “Xsi\u0119ga<\/em>” re\u017c. P. Mielech, na zdj\u0119ciu Jan Nowicki jako kapitan \u017ceglugi wielkiej<\/p>\n\n\n\n

G\u0142\u00f3wnym narratorem jest Piotr Bajor, znany z g\u0142\u00f3wnej roli w przedostatnim filmie Mistrza. Nie kopiujemy jednak tamtego filmu, robimy sw\u00f3j z oryginaln\u0105 muzyk\u0105, kt\u00f3r\u0105 skomponowa\u0142 oraz nagra\u0142 dla nas J\u0119drzej Kodymowski (tw\u00f3rca kultowego punkowego zespo\u0142u Apteka). Naszym zadaniem by\u0142o zmieni\u0107 stereotypowe postrzeganie tw\u00f3rczo\u015bci Brunona Schulza, kt\u00f3ry jest kojarzony z ciemn\u0105 stron\u0105 natury ludzkiej – naszym zdaniem nies\u0142usznie.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Fotos z filmu “Xsi\u0119ga<\/em>” re\u017c. P. Mielech, produkcja VV 2022<\/p>\n\n\n\n

“Xsi\u0119ga<\/em>” wprost odwo\u0142uje si\u0119 do pierwszego rozdzia\u0142u zbioru opowiada\u0144 “Sanatorium pod klepsydr\u0105<\/em>“. W tradycji ksi\u0119ga znaczy wiedza. U Schulza jest podobnie. Ksi\u0119ga zawiera odpowiedzi na wszystkie pytania, jest te\u017c dokumentem istnienia narratora, bohater\u00f3w i ich \u015bwiata (ca\u0142y czas przekrada si\u0119 tu \u015bwiat autora). To w\u0142a\u015bnie tej mitycznej ksi\u0119gi poszukuj\u0105 bohaterowie naszego filmu. Szuka jej ojciec – w tej roli Marek Bocianiak, oraz jego 10 – letni syn (debiut filmowy Szymona Pazika).\u00a0<\/p>\n\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n

Fotos z filmu “Xsi\u0119ga<\/em>” re\u017c. P. Mielech, na zdj\u0119ciu Marek Bocianiak jako Ojciec<\/p>\n\n\n\n

W niezwyk\u0142ym, domu, pe\u0142nym starych ksi\u0105g, bibelot\u00f3w i rodzinnych pami\u0105tek poszukuj\u0105 oni owej ksi\u0119gi. Przez ich dom, kt\u00f3ry jest te\u017c jednocze\u015bnie ca\u0142ym \u015bwiatem, przewijaj\u0105 si\u0119 dziwni ludzie – ni to z ich sn\u00f3w, ni to z rzeczywisto\u015bci. Czy odnajd\u0105 ksi\u0119g\u0119? Czy ksi\u0119ga w og\u00f3le istnieje? <\/p>\n\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n

Fotos z filmu “Xsi\u0119ga<\/em>” re\u017c. P. Mielech, na zdj\u0119ciu Jerzy Maksymiuk jako kompozytor<\/p>\n\n\n\n

Zbi\u00f3r opowiada\u0144 zatytu\u0142owany “Sanatorium pod Klepsydr<\/em>\u0105” Brunona Schulza wydany zosta\u0142 na fali bezspornego sukcesu jego wcze\u015bniejszego tomu, “Sklep\u00f3w cynamonowych<\/em>“. Z oniryczno-surrealistycznym klimatem tej prozy znakomicie wsp\u00f3\u0142graj\u0105 niepokoj\u0105ce autorskie ilustracje. Ca\u0142o\u015bci literackiego dorobku samorodnego geniusza z Drohobycza dope\u0142niaj\u0105 jeszcze cztery miniatury prozatorskie, cykl szkic\u00f3w krytycznych oraz pakiet list\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Fotos z filmu “Xsi\u0119ga<\/em>” re\u017c. P. Mielech, produkcja VV 2022<\/p>\n\n\n\n

Miejscem akcji opowiada\u0144\u00a0Brunona Schulza\u00a0jest senne prowincjonalne galicyjskie miasteczko, uto\u017csamiane z jego rodzinnym Drohobyczem. Narratorem i bohaterem \u2013 czasem g\u0142\u00f3wnym, niekiedy tylko obserwatorem zdarze\u0144 \u2013 jest J\u00f3zef, posta\u0107 o cechach samego autora. W niekt\u00f3rych przypadkach bohater\/narrator przybiera cechy staruszka “Emeryt<\/em>“, co ju\u017c wykracza poza zakres bezpo\u015brednich do\u015bwiadcze\u0144 pisarza, cho\u0107 tak przeobra\u017cona posta\u0107 zachowuje niew\u0105tpliwie psychologiczn\u0105 jednolito\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n

Fotos z filmu “Xsi\u0119ga<\/em>” re\u017c. P. Mielech, produkcja VV 2022<\/p>\n\n\n\n

Bruno Schulz nie nale\u017ca\u0142 do pisarzy szafuj\u0105cych dialogami (przyzwyczai\u0142 nas raczej do monolog\u00f3w “herezjarchy<\/em>” Jakuba), jednak zacytowana tu wymiana zda\u0144 \u015bwiadczy o wirtuozerskiej wszechstronno\u015bci autora, wykraczaj\u0105cego poza w\u0142asne predylekcje do fantasmagorycznych opis\u00f3w. \u017bycie “w granicach uwarunkowanych sytuacj\u0105<\/em>” niekoniecznie musi oznacza\u0107 wy\u0142\u0105cznie bierny letarg wyczekuj\u0105cego \u015bmierci starca. Przeciwnie, jest to jedno z tych sformu\u0142owa\u0144 pisarza, kt\u00f3re powinno przyku\u0107 uwag\u0119 ka\u017cdego czytelnika i zmusi\u0107 go do przyjrzenia si\u0119 w\u0142asnej kondycji egzystencjalnej.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Fotos z filmu “Xsi\u0119ga<\/em>” re\u017c. P. Mielech, produkcja VV 2022<\/p>\n\n\n\n

Ka\u017cde z opowiada\u0144 Schulza wychodzi od bujnego zauroczenia biologiczn\u0105 stron\u0105 istnienia i stopniowo przechodzi do ekscytuj\u0105cych, cz\u0119sto “kacerskich<\/em>” medytacji (specjalno\u015b\u0107 Jakuba, ojca bohatera) nad spraw\u0105 “zbawienia \u015bwiata po\u015br\u00f3d t\u0119pego i oboj\u0119tnego otoczenia, nieczu\u0142ego na jego troski metafizyczne<\/em>“. Wielu badaczy uwa\u017ca, \u017ce Schulz mia\u0142 silnie rozwini\u0119t\u0105 \u015bwiadomo\u015b\u0107 historyczn\u0105 i zdawa\u0142 sobie spraw\u0119, \u017ce \u017cyje na granicy epok.<\/p>\n\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n

Fotos z filmu “Xsi\u0119ga<\/em>” re\u017c. P. Mielech, produkcja VV 2022, na zdj\u0119ciu na stole le\u017cy Marek Bocianiak jako Ojciec, pod sto\u0142em Jerzy Maksymiuk jako kompozytor<\/p>\n\n\n\n

“Wszystkie jego opowie\u015bci s\u0105 powi\u0105zane osob\u0105 narratora, kt\u00f3ry jest nieco fantasmagorycznym ‘ja” autora. Narrator opowiada o swoich przygodach w prowincjonalnym miasteczku, gdzie wszystko jest przeobra\u017cone, wyolbrzymione wykrzywione i zmienione w sen przez jego wyobra\u017ani\u0119. (…) Zar\u00f3wno oryginalno\u015b\u0107, jak i si\u0142\u0119 Schulz czerpa\u0142 ze swego rodzinnego miasteczka. Dzi\u0119ki zdolno\u015bci spowijania najprostszych rzeczy paj\u0119czyn\u0105 metafory, czyni ze sprzedawc\u00f3w w sklepie swego ojca, ze s\u0142u\u017c\u0105cej Adeli i samego ojca postaci mitologiczne, bohater\u00f3w przypowie\u015bci o egzystencji. Nie w literaturze faktu, lecz w niesamowitych fantasmagoriach Schulza \u017cydowskie miasteczko znalaz\u0142o swoje odbicie, cho\u0107 by\u0142o ono wykrzywione, wy\u0142aniaj\u0105ce si\u0119 z wkl\u0119s\u0142ych i wypuk\u0142ych zwierciade\u0142 jego umys\u0142u<\/em>” – pisa\u0142 Czes\u0142aw Mi\u0142osz w swojej “Historii literatury polskiej<\/em>“.<\/p>\n\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n

Fotos z filmu “Xsi\u0119ga<\/em>” re\u017c. P. Mielech, produkcja VV 2022<\/p>\n\n\n\n

Tw\u00f3rczo\u015b\u0107 Schulza – zar\u00f3wno plastyczna, jak i pisarska – to opowie\u015b\u0107 o jego w\u0142asnych s\u0142abo\u015bciach, zawi\u0142o\u015bciach psychiki, obsesjach, pasjach i kompleksach. Artysta cierpia\u0142 na agorafobi\u0119, by\u0142 odludkiem, cz\u0142owiekiem ma\u0142om\u00f3wnym, uchodzi\u0142 za dziwaka. Popada\u0142 w stany depresyjne, cz\u0119sto chorowa\u0142. Uchodzi\u0142 za niezbyt atrakcyjnego m\u0119\u017cczyzn\u0119, nigdy si\u0119 nie o\u017ceni\u0142, cho\u0107 jego tw\u00f3rczo\u015b\u0107 przesi\u0105kni\u0119ta jest fascynacj\u0105 demonicznymi kobietami. <\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Fotos z filmu “Xsi\u0119ga<\/em>” re\u017c. P. Mielech, produkcja VV 2022<\/p>\n\n\n\n

Wyrazisto\u015b\u0107 \u015bwiata przedstawionego przez Schulza \u2013 czy to w prozie, czy w sztukach plastycznych \u2013 sprawi\u0142a, \u017ce nie tylko jego tw\u00f3rczo\u015b\u0107 cieszy si\u0119 nies\u0142abn\u0105cym, a przeciwnie \u2013 narastaj\u0105cym powodzeniem. Do dzisiaj nie wiadomo na przyk\u0142ad, czy powie\u015b\u0107 pt. “Mesjasz<\/em>“, o kt\u00f3rej pisarz wspomina\u0142 w listach, rzeczywi\u015bcie powsta\u0142a, czy nie. W ka\u017cdym razie do chwili obecnej nie natrafiono na jej \u015blad. O ile jednak nie mamy pewno\u015bci, czy “Mesjasz<\/em>” w og\u00f3le powsta\u0142, o tyle niewykluczone, \u017ce na odkrycie czekaj\u0105 nadal wcze\u015bniejsze teksty Schulza. Po odnalezieniu “Unduli<\/em>” do najwa\u017cniejszych zagadek w biografii tw\u00f3rcy do\u0142\u0105czy\u0142y pytania o to, czy i co m\u00f3g\u0142 on napisa\u0107 w dekadzie dziel\u0105cej opowiadanie w “\u015awicie<\/em>” od oficjalnego debiutu. Schulz zgin\u0105\u0142 19 listopada 1942 na ulicy rodzinnego miasta, zamordowany przez gestapowca Karla G\u00fcnthera w trakcie akcji mordowania \u017byd\u00f3w, kt\u00f3r\u0105 nazwano p\u00f3\u017aniej “czarnym czwartkiem”. Wobec momentami sprzecznych relacji \u015bwiadk\u00f3w dok\u0142adne okoliczno\u015bci jego \u015bmierci pozostaj\u0105 jednak nieznane, podobnie jak miejsce poch\u00f3wku tw\u00f3rcy.<\/p>\n\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n

Fotos z filmu “Xsi\u0119ga<\/em>” re\u017c. P. Mielech, produkcja VV 2022<\/p>\n\n\n\n

Film dokumentalny \u201eXsi\u0119ga<\/em>\u201d w re\u017cyserii Piotra Mielecha, inspirowany tw\u00f3rczo\u015bci\u0105 Brunona Schulza, mo\u017cna obejrze\u0107 na TVP VOD. Ta poetycka podr\u00f3\u017c odwo\u0142uj\u0105ca si\u0119 do opowiadania z cyklu \u201eSanatorium pod klepsydr\u0105<\/em>\u201d, w kt\u00f3rej ksi\u0119ga staje si\u0119 symbolem wiedzy, pami\u0119ci i istnienia, powsta\u0142a w 80. rocznic\u0119 \u015bmierci niezwyk\u0142ego tw\u00f3rcy – Brunona Schulza. <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Rok 2022 zosta\u0142 ustanowiony rokiem Brunona Schulza w Polsce. Nasza realizacja nawi\u0105zuje do kultowej ekranizacji Wojciecha Hasa z roku 1973. Zaanga\u017cowali\u015bmy Jana Nowickiego – w\u00f3wczas odtw\u00f3rcy g\u0142\u00f3wnej roli w “Sanatorium pod klepsydr\u0105“. Muzyk\u0119 do tamtego arcydzie\u0142a skomponowa\u0142 Jerzy Maksymiuk, kt\u00f3ry tak\u017ce wyst\u0119puje w naszym filmie – jednak w nieco innej roli. Fotos z filmu “Xsi\u0119ga”…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":609,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-607","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-uncategorized"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/via-veritatis.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/607","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/via-veritatis.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/via-veritatis.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/via-veritatis.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/via-veritatis.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=607"}],"version-history":[{"count":30,"href":"https:\/\/via-veritatis.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/607\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":841,"href":"https:\/\/via-veritatis.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/607\/revisions\/841"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/via-veritatis.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/609"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/via-veritatis.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=607"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/via-veritatis.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=607"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/via-veritatis.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=607"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}